Ïé áëëïäáðïß ìïõóïõëìÜíïé
ÆçôÞìáôá (åëÜóóïíïò êáé ìåßæïíïò óçìáóßáò) èñçóêåõôéêÞò åëåõèåñßáò ðïõ áöïñïýí ôïõò áëëïäáðïýò ìïõóïõëìÜíïõò åßíáé ôá ðáñáêÜôù:
1. Ïé ìïõóïõëìáíéêÝò èñçóêåõôéêÝò åïñôÝò äåí ôçñïýíôáé ùò áñãßá óôïí äçìüóéï ôïìÝá, ðáñÜ ìüíï óôéò åéäéêÝò ðåñéðôþóåéò ôùí ìåéïíïôéêþí ó÷ïëåßùí êáé ôùí ìïõöôåéáêþí õðçñåóéþí óôçí ÈñÜêç üóïí áöïñÜ ôïõò åêåß ìïõóïõëìÜíïõò. Ç äõíáôüôçôá ôÝëåóçò ôåëåôïõñãéêþí óöáãþí æþùí êáôÜ ôï éóëáìéêü ôõðéêü êáé ôá ó÷åôéêÜ Ýèéìá äåí ðáñïõóéÜæåé éäéáßôåñá ðñïâëÞìáôá êáèþò ðáñüìïéåò ðñáêôéêÝò áðáíôþíôáé êáé óôéò åëëçíïñèüäïîåò ÷ñéóôéáíéêÝò åïñôÝò (Âë. ÐÜó÷á).
2. ÐáñÝ÷åôáé ç äõíáôüôçôá èñçóêåõôéêÞò ïñêïäïóßáò êáôÜ ôï éóëáìéêü ôýðï óôéò äéêáóôéêÝò äéáäéêáóßåò(22) óôéò ïðïßåò åìðëÝêïíôáé áëëïäáðïß ìïõóïõëìÜíïé.
3. Ç õðüèåóç ôçò ìáíôßëáò (hijab), êáé ãåíéêüôåñá ç åíäõìáóßá ðïõ ïñßæåé ôï ÉóëÜì óôéò ãõíáßêåò äåí Ý÷åé — ðñïò ôï ðáñüí ôïõëÜ÷éóôïí— óõæçôçèåß óôçí ÅëëÜäá, ïýôå õðÜñ÷åé íïìïèåôéêÞ áíôéìåôþðéóç áíôßóôïé÷ç ìå ôéò ñõèìßóåéò ðïõ õéïèÝôçóáí ðñüóöáôá [2003] óôç Ãáëëßá êáé Ãåñìáíßá, êáèþò ôï öáéíüìåíï åßíáé óå ðïëý ìéêñÝò áíáëïãßåò ïñáôü óôéò ðåñéï÷Ýò ìå ìïõóïõëìáíéêü ðëçèõóìü.
ÅîÜëëïõ, åíäå÷ïìÝíùò êáé ïé ìïõóïõëìÜíïé åßíáé éäéáßôåñá ðñïóåêôéêïß óôï íá ìçí åêäçëþíïõí ôçí ðáñïõóßá ôïõò ìå ôÝôïéï ôñüðï ðïõ èá ðñïêáëïýóå ôï áñíçôéêü åíäéáöÝñïí ôùí åëëçíéêþí áñ÷þí, éäßùò üôáí ôï êáèåóôþò íïìéìüôçôÜò ôïõò äåí åßíáé êáôï÷õñùìÝíï. Áðü ôçí Üëëç ðëåõñÜ, ç åëëçíéêÞ êïéíùíßá Ý÷åé åðáöÞ ìå ôï öáéíüìåíï, ôïõëÜ÷éóôïí ìÝóá áðü ôçí èñáêéêÞ åìðåéñßá üðïõ ç éóëáìéêÞ ìáíôßëá åßíáé óå êïéíÞ ÷ñÞóç êáé èÝá. Ôï åñþôçìá èá ôåèåß áíáìößâïëá óå ðåñßðôùóç ìáæéêÞò ÷ñÞóçò óå äçìüóéá ó÷ïëåßá óôçí ðåñéï÷Þ ôçò ìçôñïðïëéôéêÞò ÁèÞíáò.
4. Ï Íüìïò 1363/1938, ôñïðïðïéçìÝíïò áðü ôïí Í. 1672/1939 (Üñè. 5) áðáéôåß Üäåéá áðü ôïí Õðïõñãü ÅèíéêÞò Ðáéäåßáò êáé ÈñçóêåõìÜôùí êáé Õð- Åîùôåñéêþí ãéá íá åðéôñáðåß ç åßóïäïò óôç ÷þñá áëëïäáðïý èñçóêåõôéêïý ëåéôïõñãïý êÜèå èñçóêåßáò Þ äüãìáôïò, åêôüò áðü ôçí ðåñßðôùóç Åëëçíïñèüäïîùí. Ç äéÜôáîç áõôÞ ìðïñåß íá áðïêôÞóåé éäéáßôåñç óçìáóßá óôïí Ýëåã÷ï åéóüäïõ óôçí ÅëëÜäá áíåðéèýìçôùí ìïõóïõëìÜíùí éåñïõñãþí ïé ïðïßïé ( ìðïñåß äõíçôéêÜ íá èåùñçèïýí üôé) åìðëÝêïíôáé óå æçôÞìáôá ôñïìïêñáôßáò, áí êáé äåí Ý÷åé ôý÷åé åöáñìïãÞò ãéá ìáêñü ÷ñïíéêü äéÜóôçìá ìÝ÷ñé óÞìåñá.
5. Ôá íåêñïôáöåßá áíÞêïõí óôçí áñìïäéüôçôá ôùí ïéêåßùí äÞìùí Þ êïéíïôÞôùí ðïõ åßíáé õðï÷ñåùìÝíïé íá êáèïñßæïõí ÷þñï åíôáöéáóìïý ÷ùñßò äéÜêñéóç èñçóêåßáò (ÁÍ 582/1968). Ùóôüóï ç Ïñèüäïîç Åêêëçóßá (ôá ÌçôñïðïëéôéêÜ óõìâïýëéá) Ý÷åé áñìïäéüôçôá íá ãíùìïäïôåß óå ðåñéðôþóåéò ßäñõóçò íåêñïôáöåßùí åôåñïäüîùí Þ åôåñïèñÞóêùí. (23)
6. Ç åëëçíéêÞ íïìïèåóßá áðáéôåß åéäéêÞ Üäåéá ãéá ôçí áíÝãåñóç íáïý Þ åõêôÞñéïõ ïßêïõ. Ç äéáäéêáóßá áöïñÜ êÜèå èñçóêåßá Þ äüãìá åêôüò ôçò Ïñèüäïîçò Åêêëçóßáò ôçò ÅëëÜäïò(24). Óýìöùíá ìå ôïí Áí. Íüìï 1363/1938 üðùò ôñïðïðïéÞèçêå ìå ôïí Áí. Íüìï 1672/1939 êáé ôï Âáó. ÄéÜôáãìá ôçò 20.5/2.6.1939 áðáéôåß åéäéêÝò ðñïûðïèÝóåéò, üðùò ôçí áßôçóç ôïõëÜ÷éóôïí 50 ïéêïãåíåéþí ðïõ êáôïéêïýí ðëçóßïí ôïõ ôüðïõ áíÝãåñóçò åõêôÞñéïõ ïßêïõ Þ íáïý.
Ç êáôÜ ôüðï ðëçóéÝóôåñç åêêëçóéáóôéêÞ áñ÷Þ ãíùìïäïôåß åðß ôçò áßôçóçò åíþ áñìüäéïò íá áðïöáóßóåé ãéá ôçí Ýêäïóç ôçò Üäåéáò åßíáé ï Õðïõñãüò ðáéäåßáò êáé èñçóêåõìÜôùí. Ðáñüëï ðïõ ç Ïñèüäïîç Åêêëçóßá äåí Ý÷åé áðïöáóéóôéêÞ áñìïäéüôçôá ðáñÜ ìüíï ãíùìïäïôéêÞ åðß ôçò Ýãêñéóçò, ç åëëçíïñèüäïîç Åêêëçóßá Ý÷åé ôçí ðïëéôéêÞ åîïõóßá íá åëÝãîåé ôçí äéáäéêáóßá áíÝãåñóçò ôåìÝíïõò. ¸ëåã÷ï åðß ôçò áðüöáóçò ìüíï ôï ÓôÅ ìðïñåß íá áóêÞóåé, êáé óôç óõíÝ÷åéá âÝâáéá ôï ÅÄÄÁ (25) . Íá óçìåéùèåß åäþ üôé ôï óýóôçìá Ýêäïóçò Üäåéáò áðü ôïí õðïõñãü åëÝã÷åôáé óå ó÷Ýóç ìå ôï Üñèñï 9 ôçò ÅÓÄÁ ìüíï óå óõíÜñôçóç ìå ôï üôé ï óêïðüò ôçò Üäåéáò åßíáé íá äéáóöáëßóåé ôïí Ýëåã÷ï ôïõ Õðïõñãïý ó÷åôéêÜ ìå ôï åÜí ðëçñïýíôáé ïé áðáéôïýìåíåò áðáñáßôçôåò ôõðéêÝò ðñïûðïèÝóåéò áðü ôï íüìï (26).
7. ¢ìåóá óõíäåäåìÝíï ìå ôï æÞôçìá ôçò áíáãíþñéóçò ÷þñùí ëáôñåßáò, åêåß üðïõ äéáâéåß ç ðëåéïøçößá ôùí ìïõóïõëìÜíùí, åßíáé êáé ç áíáãíþñéóç ôùí ðñÜîåùí ôùí ìïõóïõëìÜíùí éåñïõñãþí ðïõ áöïñÜ óôïí ãÜìï, äçëáäÞ ðñÜîçò áðü ôçí ïðïßá áðïññÝïõí Ýííïìá áðïôåëÝóìáôá êáôÜ ôï åëëçíéêü äßêáéï, åöüóïí ï èñçóêåõôéêüò ãÜìïò åîéóþíåôáé ìå ôïí ðïëéôéêü.
8. Óýìöùíá ìå ôï éó÷ýïí íïìéêü êáèåóôþò, åôåñüäïîïé êáé åôåñüèñçóêïé ìáèçôÝò äåí õðï÷ñåïýíôáé íá ðáñáêïëïõèïýí ôï ìÜèçìá ôùí èñçóêåõôéêþí óôá äçìüóéá êáé éäéùôéêÜ ðñùôïâÜèìéá êáé äåõôåñïâÜèìéá ó÷ïëåßá (Üñèñï 6 ðáñ. 1 ôïõ Íüìïõ 4862/1931 (27)). Áíôßóôñïöá, óôá äçìüóéá ó÷ïëåßá äåí ðñïóöÝñåôáé èñçóêåõôéêÞ åêðáßäåõóç ðëçí ôïõ ìáèÞìáôïò ôùí èñçóêåõôéêþí üðùò áõôü êáèïñßæåôáé áðü ôï åëëçíïñèüäïîï äüãìá êáé ðáñÜäïóç.
Áðü ôçí Ýêèåóç ôùí ðáñáðÜíù åßíáé ðñïöáíÝò üôé ôá óçìáíôéêüôåñá ðåäßá üðïõ äïêéìÜæåôáé ç èñçóêåõôéêÞ åëåõèåñßá ôùí áëëïäáðþí ìïõóïõëìÜíùí (áëëÜ êáé ôùí ìïõóïõëìÜíùí åëëÞíùí ðïëéôþí åêôüò ÈñÜêçò Þ ÄùäåêáíÞóïõ) áöïñïýí ôçí áðïõóßá íåêñïôáöåßïõ, ôç ìç áíáãíþñéóçò ôüðùí ëáôñåßáò êáé èñçóêåõôéêþí éåñïõñãþí, áëëÜ êáé ôçò äéäáóêáëßáò ôùí èñçóêåõôéêþí óôï ó÷ïëåßï. Ôá æçôÞìáôá áõôü èá ó÷ïëéáóôïýí áìÝóùò ðáñáêÜôù.
5. ×þñïé ëáôñåßáò
Ç ýðáñîç êáé ëåéôïõñãßá éóëáìéêïý ôåìÝíïõò åßíáé Üìåóá óõíäåäåìÝíç ìå ôçí ðñüóëçøç ôïõ ÉóëÜì áðü ôçí åëëçíéêÞ åèíéêÞ éäåïëïãßá ùò å÷èñéêü Þ îÝíï áîéáêü ðïëéôéóìéêü óýóôçìá.
Óôï ðëáßóéï áõôü èá ðñÝðåé íá ãßíåé êáôáíïçôÞ ç äõóáíåîßá êáé áíôßäñáóç óôï æÞôçìá áíÝãåñóçò ìïõóïõëìáíéêïý ôåìÝíïõò. ÖáíôÜæåé ëïéðüí ðáñÜäïîï üôé ôï ðïëõðëçèÝò ôùí ôæáìéþí óôçí ÈñÜêç (êáé åí ìÝñåé óôç Ñüäï êáé Êù) èåùñåßôáé öõóéïëïãéêü êáé áðüëõôá áíåêôü ôïðéêü öïëêëüñ, åíþ ç ýðáñîç éóëáìéêþí èñçóêåõôéêþí ÷þñùí ðñïóëáìâÜíåôáé ùò óõìâïëéêÞ áðåéëÞ êáôÜ ôïõ åëëçíïñèüäïîïõ ðïëéôéóìïý áëëÜ êáé ðñïâÜëëåôáé ùò ðñáãìáôéêÞ áðåéëÞ ìå ôçí äéáãñáöüìåíç ìüíéìç åãêáôÜóôáóç ìïõóïõëìÜíùí, ç ïðïßá èá ðáñáãêùíßóåé ôï ÷ñéóôéáíéêü óôïé÷åßï…óôçí ÁèÞíá!
Ãéá ôçí éóôïñßá ßóùò Ý÷åé åíäéáöÝñïí íá áíáöåñèåß üôé ðáëáéüôåñá ôï åëëçíéêü êñÜôïò áðïðåéñÜèçêå íá éäñýóåé ôÝìåíïò óôçí ÁèÞíá, óýìöùíá ìå ôïí Íüìï ÁÙÍÁ’ ôçò 1.6.1880, üôáí ç êõâÝñíçóç äéÝèåóå ïéêüðåäï óôïí ÐåéñáéÜ ãéá ôçí áíÝãåñóç ôæáìéïý, ç ïðïßá âÝâáéá ïõäÝðïôå ðñáãìáôïðïéÞèçêå. Ôï æÞôçìá åðáíÞëèå ìå ôç ëÞîç ôùí Âáëêáíéêþí ÐïëÝìùí: óýìöùíá ìå ôï Üñèñï 4 ôïõ 3ïõ Ðñùôïêüëëïõ ôçò ÓõíèÞêçò ôùí Áèçíþí (1913), ç ÅëëÜäá áíÝëáâå ôçí õðï÷ñÝùóç íá ïéêïäïìÞóåé Ýíá ôæáìß óôç ÁèÞíá êáé áêüìá ôÝóóåñá, üðïõ áðáéôïýíôáí, óôçí ýðáéèñï. Ïýôå üìùò êáé ôüôå ç ÷þñá åß÷å åðéäåßîåé éäéáßôåñç ðñïèõìßá íá åêôåëÝóåé ôéò óõìâáôéêÝò ôçò õðï÷ñåþóåéò, êáèþò ï ìïõóïõëìáíéêüò ðëçèõóìüò ôçò ÁèÞíáò (çìåäáðüò êáé áëëïäáðüò) Þôáí ðïëý ìéêñüò, êáé ç éäåïëïãéêÞ áðïóôñïöÞ óôï æÞôçìá ðïëý Ýíôïíç.
Ç ó÷åôéêÞ óõæÞôçóç ìåôáîý ÊáëÝñãç êáé ÂåíéæÝëïõ óôçí ÅëëçíéêÞ ÂïõëÞ ó÷åôéêÜ ìå ôçí åðéêýñùóç ôçò ÓõíèÞêçò ôïõ 1913 åßíáé åíäåéêôéêÞ: áðü ôç ìéá ðëåõñÜ áíáãíùñßæåôáé ç áíÜãêç ãéá ôçí áíÝãåñóç ôæáìéïý êáé ôçí åöáñìïãÞ ôïõ íüìïõ ôïõ 1880, áðü ôçí Üëëç ðëåõñÜ, èåùñåßôáé üôé äåí èá Ýðñåðå íá ôåèåß ôï æÞôçìá ùò äéåèíÞò õðï÷ñÝùóç ìå ôçí åðéâÜñõíóç ôïõ äçìüóéïõ ðñïûðïëïãéóìïý, êáé üôé áõôü óõíÝâç áíáãêáóôéêÜ ãéá ôçí ïëïêëÞñùóç ôùí äéáðñáãìáôåýóåùí óõíïìïëüãçóçò ôçò ÓõíèÞêçò ÅéñÞíçò ìå ôçí Ôïõñêßá ôï ãñçãïñüôåñï äõíáôü (28).
Ç áíôáëëáãÞ ôïõ ìïõóïõëìáíéêïý ðëçèõóìïý ôçò ÅëëÜäáò ìå ôïí áíôßóôïé÷ï ïñèüäïîï ôçò Ôïõñêßáò öáßíåôáé üôé åðÝöåñå óçìáíôéêÝò éäåïëïãéêÝò ðáãéþóåéò êáèþò óõññéêíþíåôáé äñáóôéêÜ ç åäáöéêÞ óõíýðáñîç ôùí äýï èñçóêåéþí: ç óõíýðáñîç ÉóëÜì êáé ÷ñéóôéáíéóìïý ñõèìßæåôáé êáé ðÜëé èåóìéêÜ ìÝóá áðü ôçí ïðôéêÞ ôïõ äéá÷ùñéóìïý ôùí ìéëëÝô áëëÜ êáé ãßíåôáé åéäéêÜ áíåêôÞ óå ðåñéïñéóìÝíï ôüðï, üðïõ ðáñÝìåíå ìïõóïõëìáíéêüò ðëçèõóìüò.
Ç ìåôÜ ôï 1923/24 åðï÷Þ ðåñéïñßæåé ôç ó÷Ýóç áõôÞ áõóôçñÜ ìÝóá óôá üñéá ôçò ÈñÜêçò êáé ôçí îåñéæþíåé áðü ôçí õðüëïéðç ÅëëÜäá, ìå åîáßñåóç ôçí éäéáßôåñç ðåñßðôùóç Ñüäïõ êáé Êù. Áñãüôåñá, ìå ôïí Í. 6244/25.8.1934 (ÖÅÊ A 274) ðñïâëÝöèçêå ç áíÝãåñóç áéãõðôéáêïý ôæáìéïý êáé ç ßäñõóç Éóëáìéêïý Éäñýìáôïò ãéá ôïõò õðüôñïöïõò öïéôçôÝò ôçò áéãõðôéáêÞò êõâÝñíçóçò óôçí ÅëëÜäá. Ãéá ôï ëüãï áõôü ç åëëçíéêÞ êõâÝñíçóç äþñéóå ïéêüðåäï óôï Üëóïò Óõããñïý-Êáðáíßùí. Ï áðþôåñïò óôü÷ïò Þôáí ç óýóöéîç ôùí äåóìþí ìåôáîý ÅëëÜäáò êáé Áéãýðôïõ êáé ôç âåëôßùóç ôçò èÝóçò ôçò åëëçíéêÞò êïéíüôçôáò óôçí Áßãõðôï (29). Ïýôå ï íüìïò áõôüò åöáñìüóôçêå.
ÓÞìåñá, åêôüò áðü ôç ÈñÜêç (30), ôç Ñüäï êáé ôçí Êù, äåí õðÜñ÷ïõí óå ëåéôïõñãßá ìïõóïõëìáíéêïß ëáôñåõôéêïß èñçóêåõôéêïß ÷þñïé.
Áí êáé óôçí ÅëëÜäá õðÜñ÷ïõí äéÜóðáñôá ðïëõÜñéèìá ôæáìéÜ, ôìÞìáôá ôçò ïèùìáíéêÞò ðïëéôéóôéêÞò êëçñïíïìéÜò ôçò ÷þñáò (31) , êáíÝíá äåí Ý÷åé ÷ñçóéìïðïéçèåß ãéá ôéò áíÜãêåò ôùí ìåôáíáóôþí ìïõóïõëìÜíùí ðïõ âñßóêïíôáé óå ìüíéìç åãêáôÜóôáóç óôçí ìçôñïðïëéôéêÞ ÁèÞíá.
Ç ðñþôç öïñÜ ðïõ æçôÞèçêå Üäåéá ãéá ôçí áíÝãåñóç ôåìÝíïõò Þôáí ôï 1984 áðü Óïõäáíïýò öïéôçôÝò ãéá ôç ëåéôïõñãßá ôæáìéïý/ìåôæßô óôï Ãïõäß. Óôï ðñùôüãíùñï ãéá ôçí åðï÷Þ, áßôçìá ïé åëëçíéêÝò áñ÷Ýò áðÜíôçóáí ìå ôñüðï ïìïëïãïõìÝíùò êáé ðáñáäüîùò äéöïñïýìåíï: áðü ôçí ìéá ðëåõñÜ, áñíÞèçêáí ôçí Ýêäïóç Üäåéáò, áëëÜ, áðü ôçí Üëëç åããõÞèçêáí ôçí ëåéôïõñãßá ôïõ ôæáìéïý ìå ôçí ðñïûðüèåóç ôçò åîáóöÜëéóçò ôçò êïéíùíéêÞò åéñÞíçò óôéò ðåñéï÷Ýò ëåéôïõñãßáò ôïõò.
Ç ìç ðáñï÷Þ Üäåéáò óå óõíäõáóìü ìå ôç óéùðçñÞ óõíáßíåóç åëëçíéêþí áñ÷þí óõíå÷ßóôçêå üóï äçìéïõñãïýíôáí íÝïé ÷þñïé ëáôñåßáò, ìå áðïôÝëåóìá íá ðáãéùèåß ùò åðéëïãÞ ôçò äéïßêçóçò. ¸ôóé, ìÝ÷ñé óÞìåñá êáíÝíáò ÷þñïò áðü áõôïýò ðïõ ëåéôïõñãïýí ùò ôåìÝíç äåí Ý÷åé Üäåéá ìå áðïôÝëåóìá áíÜ ðÜóá óôéãìÞ íá êéíäõíåýïõí íá êëåßóïõí. ¸êôïôå, óôáäéáêÜ, êáèþò áõîÜíåôáé ï áñéèìüò ôùí ìïõóïõëìÜíùí ðïõ åãêáèßóôáíôáé óôçí ðåñéï÷Þ ôçò ÁèÞíáò áõîÜíåôáé êáé ï áñéèìüò ôùí çìé-ðáñÜíïìùí ëáôñåõôéêþí ÷þñùí: ôï 1988 ôá ìåôæßô óå ëåéôïõñãßá Þôáí ðÝíôå.
ÓÞìåñá, ôéò ëáôñåõôéêÝò áíÜãêåò ôùí ìïõóïõëìÜíùí ôçò ÁèÞíáò éêáíïðïéïýí ðåñéóóüôåñïé áðü 60 ÷þñïé ëáôñåßáò óôïõò ïðïßïõò éåñïõñãïýí ðåñéóóüôåñïé áðü 40 éìÜìçäåò êáé åðéóêÝðôïíôáé ðåñéóóüôåñïé áðü 40.000 ðéóôïß. Ôá ìåôæßô ëåéôïõñãïýí óå õðüãåéá, ãêáñÜæ, ìáãáæéÜ Þ äéáìåñßóìáôá ôá ïðïßá âñßóêïíôáé äéÜóðáñôá óå üëç ôçí ÁèÞíá êáé ôïí ÐåéñáéÜ (ôï Ìåôáîïõñãåßï, ôï Ãïõäß, ôïí ÍÝï Êüóìï, ôçí Ïìüíïéá, ôéò ÔæéôæéöéÝò, ôïí ¢ãéï Íéêüëáï êáé áëëïý). Ïé —óå êÜèå ðåñßðôùóç áêáôÜëëçëïé— ÷þñïé áõôïß ÷ñçóéìïðïéïýíôáé ùò ôæáìéÜ ìüíéìá Þ ðåñéóôáóéáêÜ ìå ôçí ðñùôïâïõëßá ôùí êïéíïôÞôùí Þ ìåìïíùìÝíùí èñçóêåõüìåíùí áôüìùí.
Ðåñßðïõ ðÝíôå áðü ôá Üôõðá ìåôæßô óõíôçñïýíôáé áðü Ìðáãêëáíôåóéáíïýò ìåôáíÜóôåò êáé Üëëá ðÝíôå áðü Ðáêéóôáíïýò, åíþ êáôÜ êáíüíá ôá õðüëïéðá óõãêåíôñþíïõí ìïõóïõëìÜíïõò ÷ùñßò åèíéêÞ äéÜêñéóç. ¸íáò áðü ôïõò ðéï ðñüóöáôá ïñãáíùìÝíïõò ÷þñïõò ëáôñåßáò äçìéïõñãÞèçêå ôï 2007, óôï Ìïó÷Üôï ýóôåñá áðü äùñåÜ êôçñßïõ áðü ÓáïõäÜñáâá åðé÷åéñçìáôßá (32) ôï ïðïßï äéá÷åéñßæåôáé ôï äõíáìéêü Åëëçíï-áñáâéêü Ìïñöùôéêü ÊÝíôñï.
ÏñéóìÝíá ìåæôæßô ëåéôïõñãïýí êáé óå Üëëå ðåñéï÷Ýò ôçò ÅëëÜäáò (33) óå áíôßóôïé÷åò åãêáôáóôÜóåéò, ÷ùñßò íá ëáìâÜíïõìå õðüøç ôïí äéáìïñöùìÝíï ÷þñï óå ôæáìß ðïõ âñßóêåôáé óôï ÊÜñáâåë (ÁèÞíá) ðïõ áöïñÜ ôïõò ðåëÜôåò ôïõ îåíïäï÷åßïõ. ÔÝëïò, Ýíáò ÷þñïò óå üñïöï ôçò ÈåïëïãéêÞò Ó÷ïëÞò ôïõ Ðáíåðéóôçìßïõ Èåóóáëïíßêçò Ý÷åé ðáñá÷ùñçèåß ãéá ôéò ëáôñåõôéêÝò áíÜãêåò öïéôçôþí ôïõ ðáíåðéóôçìßïõ.
Ç äõíáôüôçôá áíÝãåñóçò ôæáìéïý óôçí ÁèÞíá áíôéìåôùðßóôçêå ìå êá÷õðïøßá êáé áíáâëçôéêüôçôá áðü üëåò ôéò êõâåñíÞóåéò, áëëÜ êáé ìåßæïí ôìÞìá ôçò êïéíÞò ãíþìçò. ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò ôåëåõôáßáò äåêáåôßáò ôïõ 20ïõ áéþíá, ç åãêáôÜóôáóç ðåñéóóüôåñùí áðü 200.000 áëëïäáðþí ìïõóïõëìÜíùí áëëÜ êáé 15.000 Èñáêéùôþí ìïõóïõëìÜíùí óôçí ÁôôéêÞ èÝôåé ôï æÞôçìá áóöáëþò óå íÝá âÜóç. Ç áðïõóßá êñáôéêÞò ðïëéôéêÞò âïýëçóçò ùò ðñïò ôçí áíÝãåñóç ôåìÝíïõò óôçí ÁèÞíá åäñÜæåôáé áóöáëþò êáé óôçí áíõðáñîßá ïðïéïõäÞðïôå ðïëéôéêïý ìÝóïõ ðßåóçò áðü ôçí ðëåõñÜ ôùí ìåôáíáóôåõôéêþí êïéíïôÞôùí, åíþ ôçí ðñïþèçóç ôïõ æçôÞìáôïò Ý÷åé áíáëÜâåé ç ÓáïõäéêÞ Áñáâßá êáé ôá õðüëïéðá áñáâéêÜ êñÜôç ðïõ áíôéðñïóùðåýïíôáé óôçí ÅëëÜäá.
Áðü ôçí ðëåõñÜ ôïõò, ïé åëëçíéêÝò êõâåñíÞóåéò óôáèìßæïõí ôï æÞôçìá ìå ôç óôÜóç êáé ôçí áíôßäñáóç ôçò Ïñèüäïîçò Åêêëçóßáò êáé óçìáíôéêïý ôìÞìáôïò ôçò êïéíÞò ãíþìçò, óéùðçñÜ Þ åíåñãçôéêÜ áíôßèåôçò óôçí èÝáóç éóëáìéêïý ôåìÝíïõò óôçí ðåñéï÷Þ ôïõ.
Áðü ôçí ðëåõñÜ ôïõò ïé áëëïäáðïß ÌïõóïõëìÜíïé êñáôïýí éäéáßôåñá ÷áìçëïýò ôüíïõò óôç óõæÞôçóç, ãíùñßæïíôáò âÝâáéá ôï åîáéñåôéêÜ áñíçôéêü êëßìá ðïõ èá ìðïñïýóå íá äçìéïõñãÞóåé ãéá áõôïýò ìéá äõíáìéêïý ÷áñáêôÞñá äéåêäßêçóç. Óýìöùíá ìå ôçí Üðïøç ìïõóïõëìÜíïõ éåñïõñãïý ôçò ÁèÞíáò «åßíáé éäéáßôåñá äýóêïëï íá ðÜñïõìå Üäåéá ãéá ôæáìß óôçí ÅëëÜäá êáèþò ïé áñ÷Ýò öáßíïíôáé áðñüèõìåò áêüìá êáé íá ôï ðñïóðáèÞóïõí. Ç êáôÜóôáóç ðñÝðåé íá áëëÜîåé êáé ç ÅëëÜäá íá êáôáëÜâåé üôé ïé ìïõóïõëìÜíïé êáé ç èñçóêåßá ôïõò ðñÝðåé íá âñïõí ìéá èÝóç óôçí êïéíùíßá» (34).
Ôï áßôçìá ãéá ôçí áíÝãåñóç ôæáìéïý óôçí ÁèÞíá åêöñÜóôçêå ãéá ðñþôç öïñÜ áðü ôïí ÓáïõäÜñáâá ÂáóéëéÜ ×Üëéíô ôï 1978, óôïí ïðïßï ï ôüôå ðñùèõðïõñãüò Ê. ÊáñáìáíëÞò áíôáðïêñßèçêå èåôéêÜ. Óôç óõíÝ÷åéá áíÝëáâå ôéò äéáðñáãìáôåýóåéò ôï Óõìâïýëéï ôçò ¸íùóçò Áñáâéêþí Êñáôþí óôçí ÁèÞíá ôï ïðïßï õðïêáôáóôÜèçêå áðü ôï Óõìâïýëéï ôùí ÐñÝóâåùí ôùí Áñáâéêþí Êñáôþí ðïõ áíôéðñïóùðåýïíôáé äéðëùìáôéêÜ óôçí ÅëëÜäá. ÐáñÜëëçëá, ôï áßôçìá ðåñß ßäñõóçò ôåìÝíïõò óôçí ÁèÞíá êáé ôç Èåóóáëïíßêç åêöñÜóôçêå êáé áðü ôçí ðïëéôéêÞ çãåóßá ôçò ìåéïíüôçôáò ôçò ÈñÜêçò (35).
Ôï åëëçíéêü ÕÐÅÎ áðáíôþíôáò èåôéêÜ ðñüóöåñå Ýíá ïéêüðåäï ãéá ôï ôæáìß óôï Ìáñïýóé. ÌåôÜ áðü ôéò Ýíôïíåò áíôéññÞóåéò ôïõ ïéêåßïõ äÞìïõ, ôï ÕÐÅÎ ðñüôåéíå ôï 1992 ôçí áíÝãåñóç ôåìÝíïõò óôï Êïñùðß, ôï ïðïßï êñßèçêå áêáôÜëëçëï áðü ôïõò Üñáâåò ðñÝóâåéò. Ôï áßôçìá óõíäÝèçêå ìå ôçí áíÜëçøç ôùí Ïëõìðéáêþí Áãþíùí, óôï ðëáßóéï ôùí ïðïßùí èá Ýðñåðå íá äéáôåèåß ÷þñïò ëáôñåßáò êáé óôïõò ìïõóïõëìÜíïõò, üðùò êáé óå üëåò ôéò õðüëïéðåò èñçóêåßåò.
Ç åëëçíéêÞ êõâÝñíçóç ìå ðñüôáóç ôçò ÓáïõäéêÞò Áñáâßáò óõìöþíçóå ãéá ôçí áíÝãåñóç åíüò ôæáìéïý êáé ôçí ßäñõóç Éóëáìéêïý Ðïëéôéóôéêïý ÊÝíôñïõ.
¸ôóé, óýìöùíá ìå ôïí Íüìï 2833/2000 (Üñèñï 7, ÖÅÊ A 150), ðñïâëÝðåôáé ç áíÝãåñóç ôæáìéïý êáé Éóëáìéêïý ÊÝíôñïõ ìå óêïðü ôçí ðñïþèçóç ôùí äéìåñþí åëëçíï-áñáâéêþí ó÷Ýóåùí, êáèþò êáé ôçò ìåëÝôçò ôïõ Éóëáìéêïý ðïëéôéóìïý êáé èñçóêåßáò.
Ôï ôæáìß êáé ôï ÊÝíôñï ðñïâëÝðåôáé íá áíåãåñèïýí óôçí Ðáéáíßá, áñêåôÜ ìáêñéÜ áðü ôïõò ôüðïõò äéáìïíÞò ôùí ìïõóïõëìÜíùí ôçò ÁèÞíáò, áêõñþíïíôáò ïõóéáóôéêÜ ôçí êáèçìåñéíÞ ÷ñçóéìüôçôÜ ôïõ Þ Ýóôù ãéá ôçí ðñïóåõ÷Þ ôçò ÐáñáóêåõÞò, áöïý ïé åñãïäüôåò èá Ýðñåðå íá ðáñÝ÷ïõí åéäéêÝò Üäåéåò óôïõò ìïõóïõëìÜíïõò åñãáæüìåíïõò ãéá íá ìåôáâïýí óôçí Ðáéáíßá ãéá ôéò èñçóêåõôéêÝò ôïõò áíÜãêåò.
Ùóôüóï ïé åñãáóßåò áíÝãåñóçò ôïõ ôæáìéïý êáé ðÜëé áíáâëÞèçêáí, êáèþò íÝåò äéáðñáãìáôåýóåéò ëáìâÜíïõí ìåôáîý ôçò åëëçíéêÞò êõâÝñíçóçò êáé ôïõ óáïõäáñáâéêïý Éäñýìáôïò «ÂáóéëéÜò ÖÜ÷íô», ôï ïðïßï êáé ÷ñçìáôïäïôåß ôï åã÷åßñçìá (36).
Åðßóçò, ïé Üìåóåò Þ Ýììåóåò ðéÝóåéò ôçò Åêêëçóßáò ôçò ÅëëÜäïò ðáßæïõí áóöáëþò óçìáíôéêü ñüëï óôçí Üêáñðç Ýêâáóç ôçò ðïëõåôïýò ðñïóðÜèåéáò. «Ç Åêêëçóßá óÝâåôáé ôéò èñçóêåõôéêÝò ðåðïéèÞóåéò ôïõ êáèÝíá, êáé êáèþò ôï ÉóëÜì åßíáé ðïëý ãíùóôÞ èñçóêåßá, äåí Ý÷åé áíôéññÞóåéò óôçí äçìéïõñãßá åíüò ôæáìéïý áëëÜ ìå ðñïûðïèÝóåéò, äçëáäÞ, üôé ôï ôæáìß äåí èá êôéóôåß óôï êÝíôñï ôçò ÁèÞíáò, êáèþò ï ìÝóïò ¸ëëçíáò äåí ìðïñåß íá áíå÷ôåß ôçí éäÝá åíüò ìéíáñÝ óôï êÝíôñï ôçò ðüëçò»
Ç Åêêëçóßá åßíáé åðßóçò áíôßèåôç ìå ôç äçìéïõñãßá åíüò Éóëáìéêïý ÊÝíôñïõ, êáèþò «äåí õðÜñ÷åé ëüãïò ãéá Ýíá ôÝôïéï êÝíôñï óôçí ÅëëÜäá».
Åðßóçò, ç ÉåñÜ Óýíïäïò ôçò Åêêëçóßáò ôçò ÅëëÜäïò Ý÷åé åêöñÜóåé ôéò áíôéññÞóåéò ôçò óå ìéá ôÝôïéá ðñïïðôéêÞ, åíþ ï ßäéïò ï Áñ÷éåðßóêïðïò ×ñéóôüäïõëïò áíÝöåñå ñçôÜ üôé åßíáé áíôßèåôïò ìå ôçí ßäñõóç ôæáìéïý, åöüóïí áõôü «ðñüêåéôáé íá áíåãåñèåß óôï êÝíôñï ôçò ÁèÞíáò»(37).
Ðéï ìåôñéïðáèÞ óôÜóç ôÞñçóáí ïé åêêëçóéáóôéêÝò áñ÷Ýò üôáí åñùôÞèçêáí ó÷åôéêÜ áðü ôïí ÁñìïóôÞ ãéá ôá Äéêáéþìáôá ôïõ Áíèñþðïõ ôïõ Óõìâïõëßïõ ôçò Åõñþðçò êáôÜ ôçí åðßóêåøÞ ôïõ óôçí ÅëëÜäá.
Óôçí ó÷åôéêÞ Ýêèåóç, ï ÁñìïóôÞò Alvaro Gil-Robles õðïãñÜììéóå üôé ï Áñ÷éåðßóêïðïò ×ñéóôüäïõëïò ôïí äéáâåâáßùóå üôé äåí Ý÷åé áíôßññçóç íá ÷ôéóôåß ôæáìß óôçí ÁèÞíá ãéá ôïõò ìïõóïõëìÜíïõò. Ùóôüóï, áí êáé ï ÁñìïóôÞò óõíÝóôçóå óôçí åëëçíéêÞ êõâÝñíçóç íá ôñïðïðïéÞóåé ôç ó÷åôéêÞ ìå ôçí ßäñõóç éåñþí íáþí íïìïèåóßá (38), ï Áñ÷éåðßóêïðïò åðáíÞëèå äçëþíïíôáò ñçôÜ ôçí áíôßèåóç ôçò ÉåñÜò Óõíüäïõ ìå ôçí áíÝãåñóç ôæáìéïý ðëçóßïí ôïõ áåñïëéìÝíïò Áèçíþí, êáèþò èá áëëïéþíåé ôçí åíôýðùóç ôùí åðéóêåðôþí ùò ðñïò ôçí ÅëëÜäá, «åõñéóêüìåíïé áìÝóùò åíþðéïí åíôõðùóéáêïý ìåãÝèïõò Ìïõóïõëìáíéêïý ÔåìÝíïõò» (39).
¸ôóé ðáñáäüîùò, ç åëëçíéêÞ êõâÝñíçóç äéáðñáãìáôåýåôáé ôïõò üñïõò áíÝãåñóçò ìïõóïõëìáíéêïý ôåìÝíïõò ü÷é ìå ôïõò öõóéêïýò áðïäÝêôåò ôïõ äéêáéþìáôïò ðïõ ðñáãìáôþíåé ôçí Ýêöñáóç ôçò èñçóêåõôéêÞò ôïõò åëåõèåñßáò áëëÜ ìå ôç ÓáïõäéêÞ Áñáâßá ôçò ïðïßáò ç åîùôåñéêÞ ðïëéôéêÞ åðéêåíôñþíåôáé óôçí ôüíùóç ôùí èñçóêåõôéêþí éóëáìéêþí õðïäïìþí üðïõ õðÜñ÷ïõí ìïõóïõëìÜíïé.
Äåí èá Þôáí áõèáßñåôï ëïéðüí íá åéêÜóåé êáíåßò üôé ç áíÜäåéîç ôçò Ó. Áñáâßáò ùò âáóéêü óõíïìéëçôÞ ãéá ôçí áíÝãåñóç ôïõ ôæáìéïý áëëÜ êáé ôçí ßäñõóç êáé äéá÷åßñéóç áðü ìéêôÜ åëëçíï-áñáâéêÜ óõìâïýëéá ôïõ Éóëáìéêïý ÊÝíôñïõ äåí óôï÷åýåé ìüíï óôçí éêáíïðïßçóç ôùí èñçóêåõôéêþí áíáãêþí ôùí ìïõóïõëìÜíùí ôçò ÁèÞíáò, áëëÜ êõñßùò óôçí áíáâÜèìéóç ôùí ðïëéôéêþí ó÷Ýóåùí ìåôáîý ÅëëÜäáò êáé Ó. Áñáâßáò êáé Üëëùí éóëáìéêþí êñáôþí.
¾óôåñá áðü Ýíôïíåò óõæçôÞóåéò óôï Êïéíïâïýëéï (40), ìå íÝï íüìï ç åëëçíéêÞ êõâÝñíçóç èÝóðéóå ôçí ßäñõóç ìïõóïõëìáíéêïý ôåìÝíïõò óôçí ÁèÞíá (í. 3512/2006) ìå Ýîïäá ôïõ åëëçíéêïý êñÜôïõò. ¸íá íïìéêü ðñüóùðï éäéùôéêïý äéêáßïõ éäñýåôáé ðïõ èá äéïéêåßôáé áðü åðôáìåëÝò äéïéêçôéêü óõìâïýëéï óôï ïðïßï óõììåôÜó÷åé Ýíáò åêðñüóùðïò ìïõóïõëìáíéêþí êïéíïôÞôùí. Ï íüìïò ìå ðïëëÜ ðñïâëÞìáôá óôçí óýëëçøÞ ôïõ ôåëéêÜ äåí Ý÷åé åöáñìïóôåß ïýôå ìÝ÷ñé ôá ìÝóá ôïõ 2009, ðñïêáëþíôáò ôá âÜóéìá ðáñÜðïíá ôùí ìïõóïõëìÜíùí ôçò ÁèÞíáò áëëÜ êáé ôùí äéåèíþí ïñãáíéóìþí (41).
Ùóôüóï, ìéá óåéñÜ áðü êñßóéìá åñùôÞìáôá áíáäåéêíýïíôáé ùò ðñïò ôç âéùóéìüôçôá ôïõ õðü áíÝãåñóç ôåìÝíïõò: Ôï ðñþôï óõíÝ÷åôáé ìå ôçí Ýëëåéøç áíôéðñïóùðåõôéêüôçôáò ôùí ìïõóïõëìáíéêþí ìåôáíáóôåõôéêþí êïéíïôÞôùí ôçò ÅëëÜäáò, êáôÜ ôéò äéåñãáóßåò ôéò ó÷åôéêÞò óõæÞôçóçò. Ôï äåýôåñï áöïñÜ óôçí åëÜ÷éóôç ðñáêôéêÞ ÷ñçóéìüôçôá åíüò ìüíï ôåìÝíïõò óôçí ÁèÞíá. ¸íá ôæáìß äåí åßíáé äõíáôüí íá êáëýøåé ôéò áíÜãêåò ôùí äåêÜäùí ÷éëéÜäùí ðéóôþí, üóï ìåãÜëï êáé íá åßíáé, ïýôå íá óõìâÜëåé óôç ìåßùóç ôïõ áñéèìïý ôùí çìé-ðáñÜíïìùí ëáôñåõôéêþí ÷þñùí ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýíôáé ùò ôæáìéÜ ìÝ÷ñé óÞìåñá.
Äåí åßíáé ëïéðüí äýóêïëï íá ðáñáôçñÞóåé êáíåßò üôé ìå ôéò åðéëïãÝò ôùí ìÝ÷ñé óÞìåñá åëëçíéêþí êõâåñíÞóåùí, ç ðïëéôåßá êáèßóôáôáé ïõñáãüò óôéò åîåëßîåéò åíþ, äåí ôßèåíôáé óôïé÷åéþäåéò üñïé êáé ðñïûðïèÝóåéò óôçí ëåéôïõñãßá ôùí õðüëïéðùí èñçóêåõôéêþí ÷þñùí ðïõ ëåéôïõñãïýí óÞìåñá óå ìéá æþíç áöÜíåéáò áðü ôï äçìüóéï ÷þñï. Ìå áõôü ôïí ôñüðï, áöÞíåôáé áíÝëåãêôç ç ðéèáíüôçôá ðáñåßóöñçóçò öïíôáìåíôáëéóôéêþí éóëáìéóôéêþí êýêëùí êáé ç ðáñåðüìåíç áíáêýêëùóç ôçò ôñïìïûóôåñßáò Þ éóëáìïöïâßáò ðïõ Þäç Ý÷åé ðáñáôçñçèåß óå Üëëåò ÷þñåò, ìå áðïôÝëåóìá ôïí ðåñéïñéóìü ôçò èñçóêåõôéêÞò åëåõèåñßáò ôùí ßäéùí ôùí ìïõóïõëìÜíùí êáé Üëëá ÷åéñüôåñá.
Óçìåéþóåéò:
22.¢ñèñá 408 ðáñ. 2 êáé 423 ðáñ 3 ôïõ ÊÐïëÄéê êáé 220 ðáñ. 1 ôïõ ÊÐïéíÄéê, âë. Ó. Ìçíáúäçò, ÈñçóêåõôéêÞ åëåõèåñßá ôùí ìïõóïõëìÜíùí óôçí åëëçíéêÞ Ýííïìç ôÜîç, A.N. ÓÜêêïõëáò, ÁèÞíá ÊïìïôçíÞ, 1990:229 êáé 235 áíôßóôïé÷á.
23.Ç áñìïäéüôçôá áõôÞ èá ðñÝðåé íá êñéèåß üôé äåí óõíÜäåé ðñïò ôéò õðåñéó÷ýïõóåò äéáôÜîåéò ðåñß ôçò èñçóêåõôéêÞò åëåõèåñßáò. Ìçíáúäçò, Ó.:312 êáé ÐáðáóôÜèçò, ×.:44.
24.Ìçíáúäçò, Ó.:290-295, Alivizatos, Í.:639. Ðñüóöáôá ï ÁÐ õéïèÝôçóå ôçí Üðïøç áõôÞ, áí êáé ï Ðñüåäñüò ôïõ åîÝöñáóå äéáöïñåôéêÞ ãíþìç, ÁÐ 20/2001.
25.ÓôÅ 1842/1992, Ôï Óýíôáãìá 1992, óåë. 790. Ìå ôçí áðüöáóç 2483/1980 ôï ÓôÅ áêýñùóå õðïõñãéêÞ áðüöáóç ìå ôçí ïðïßá åß÷å áñíçèåß ôçí Ýêäïóç Üäåéáò ãéá ôçí ëåéôïõñãßá íáïý Ìáñôýñùí ôïõ Éå÷ùâÜ. Âë. ó÷åôéêÝò áðïöÜóåéò ÓôÅ 5572/1996, 4586/1995 êáé 865/1997.
26.ÌáíïõóÜêçò êáé Üëëïé êáôÜ ÅëëÜäáò, 26.9.1996, Rec. 1996-IV. Âë. ÊôéóôÜêéò, Ã. “Ç åõñùðáúêÞ ðñïóôáóßá ôçò èñçóêåõôéêÞò åôåñüôçôáò”, óôï: ÍïìéêÜ æçôÞìáôá èñçóêåõôéêÞò åôåñüôçôáò:232 êáé ×. ÐáðáóôÜèçò «Åëåõèåñßá ôçò èñçóêåßáò êáé åðéêñáôïýóá èñçóêåßá», ÈñçóêåõôéêÞ åëåõèåñßá êáé åðéêñáôïýóá èñçóêåßá, ÐáðáóôÜèçò ×. (åðéì.), Åôáéñßá Íïìéêþí Â. ÅëëÜäïò 38, åêä. ÓÜêêïõëá, ÁèÞíá-Èåóóáëïíßêç 2000:44.
27.ÓùôçñÝëçò, Ã., Èñçóêåßá êáé åêðáßäåõóç, Á.Í. ÓÜêêïõëáò, ÁèÞíá ÊïìïôçíÞ 1998, óåë. 140 êáé ×ëÝðáò N.-K. êáé Äçìçôñüðïõëïò, Ð. (1997) ÆçôÞìáôá èñçóêåõôéêÞò åëåõèåñßáò óôïí ÷þñï ôçò åêðáßäåõóçò, Á.Í. ÓÜêêïõëáò, ÁèÞíá ÊïìïôçíÞ:67.
28.Åöçìåñßò ôùí ÓõæçôÞóåùí ôçò ÂïõëÞò, Óõíåäñßáóéò 4, 11.11.1913:30.
29.ÅéóáãùãéêÞ Ýêèåóç, K. Óéöíáßïõ, 9 ÐáíäÝêôáé íïìïèåóßáò êáé äéáôáãìÜôùí 1934:1405.
30.Óôçí ÈñÜêç ëåéôïõñãïýí ðåñßðïõ 300 ôæáìéÜ êáé ìåôæßôéá óôá ïðïßá õðçñåôïýí óõíÞèùò Ýíáò éìÜìçò êáé Ýíáò ìïõåæßíçò õðü ôçí åðïðôåßá ôïõ ôïðéêïý ÌïõöôÞ óå ÎÜíèç, Ñïäüðç êáé ¸âñï, ðïõ äéïñßæåôáé êáé ìéóèïäïôåßôáé áðü êñÜôïò. Óôçí ÊïìïôçíÞ êáé ÎÜíèç áðü ôï 1991 ëåéôïõñãïýí êáé äýï ðáñÜëëçëïé åêëåãìÝíïé ÌïõöôÞäåò ïé ïðïßïé óôçñßæïíôáé ðïëéôéêÜ áðü ôçí Ôïõñêßá. ÌÝñïò ôùí èñçóêåõôéêþí ëåéôïõñãþí ôçò ÈñÜêçò õðÜãïíôáé óôïí Ýëåã÷ï ôùí åêëåãìÝíùí ÌïõöôÞäùí. Óôç Ñüäï êáé ôçí Êù ëåéôïõñãïýí ôñßá ôæáìéÜ üðïõ éåñïõñãïýí äýï éìÜìçäåò êáé Ýíáò ÌïõöôÞò (Ñüäïõ), ï ïðïßïò äåí õðÜãåôáé óôï íïìéêü êáèåóôþò ôïõ Í. 1920/1991.
31.Ôá ôæáìéÜ óå ðåñéï÷Ýò ôçò ÅëëÜäáò ðïõ äåí õðÞñ÷áí ðëÝïí ìïõóïõëìáíéêÝò êïéíüôçôåò ôÝèçêáí êÜôù áðü ôçí áðüëõôç äéáêñéôéêÞ åõ÷Ýñåéá ôïõ êñÜôïõò êáé ÷ñçóéìïðïéÞèçêáí ãéá Üëëïõò óêïðïýò, êáôáóôñÜöçêáí, Þ óðÜíéá äéáóþèçêáí ùò ìïõóåßá. Ãéá ìéá ðåñéãñáöÞ ôùí ôæáìéþí óôçí ÅëëÜäá êáé êñéôéêÞ ðñïóÝããéóç ôçò ÷ñÞóçò ôïõò âë. åéóçãÞóåéò áíôßóôïé÷á ôçò Åë. ÊáíåôÜêç êáé ôïõ Í. Áãñéáíôþíç óôï óõíÝäñéï Compalsory exchange of populations between Greece and Turkey, Foundation of Lausanne Treaty emigrants, Istanbul, November 2003.
32.Eleftherotypia, 22.6.2007, p. 16.
33.Ã. ÌáñéíÝëçò, “250,000 ìïõóïõëìÜíïé óôçí ÅëëÜäá äåí Ý÷ïõí ôüðï èñçóêåõôéêÞò ëáôñåßáò”, Åëåõèåñïôõðßá, 14.10.2001:50.
34.Ahmet Moavia, åêðñüóùðïò ôçò óïõäáíéêÞò êïéíüôçôáò, óõíÝíôåõîç óôçí åöçìåñßäá “Athens News”, 11/10/2002:A12.
35.Ó÷åôéêÞ Åñþôçóç ôïõ âïõëåõôÞ Ô. ÆåúìðÝê (ÍÄ). ÂïõëÞ ôùí ÅëëÞíùí, Ðåñßïäïò Â, Óýíïäïò Ä, Êïéíïâïõëåõôéêüò Ýëåã÷ïò, Áíáöïñáß êáé åñùôÞóåéò, åðåñùôÞóåéò, ôïì. Á, ÁèÞíáé 1981:327.
36.ÄÞëùóç ôïõ åêðñïóþðïõ ôýðïõ ôïõ ÕÐÅÎ Ð. Ìðåãëßôç (23.4.2003), óôï: <www.mfa.grarxeion-web/hweb.exe?-ocession:alter_nls_language&-V=mfa_press_uk&-A=1527latest_news_views_view.html>.
37.`Athens News`, 11/10/2002, óåë. A12.
38.Commissioner of Human Rights, Report on Greece, CommDH(2002)5, óôï: <www.coe.int>.
39.ÌÜëéóôá ç Üðïøç èåìåëéþíåôáé óôçí «åîõðçñÝôçóç ðÜãéùí åèíéêþí óõìöåñüíôùí», ÉåñÜ Óýíïäïò ôçò Åêêëçóßáò ôçò ÅëëÜäïò, “ÅðéóôïëÞ ðñïò ôïí Õðïõñãü ôùí Åîùôåñéêþí”, 8/9 Eêêëçóßá 2003:578-579.
40.Óõíåäñßáóç ôçò 23.11.2006, www.parliament.gr/ergasies/showfile.asp?file=syne061107.txt.
41.Ãéá ôéò ó÷åôéêÝò åêèÝóåéò ôïõ Óõìâïõëßïõ ôçò Åõñþðçò êáé ôïõ ÏÇÅ âë. www.kemo.gr.
